Megalomania – objawy. Jak rozpoznać megalomana?

Megalomania to zaburzenie osobowości objawiające się manią wielkości i przesadnym przekonaniem o własnej wartości. Nie jest samodzielną chorobą, lecz często towarzyszy innym zaburzeniom psychicznym jak schizofrenia czy choroba afektywna dwubiegunowa. Megalomani przeceniają swoje możliwości, przypisują sobie niezwykłe zdolności i władze, których nie posiadają. Charakteryzuje ich brak empatii, wykorzystywanie innych oraz ignorowanie krytyki. Zaburzenie może wynikać z niskiego poczucia własnej wartości, chorób neurologicznych lub predyspozycji genetycznych. Otoczenie zazwyczaj szybko rozpoznaje problem, podczas gdy sama osoba go nie dostrzega. Poznaj szczegółowe objawy megalomanii i skuteczne metody leczenia.

UMÓW WIZYTĘ

Najważniejsze informacje

  • Megalomania to zaburzenie osobowości objawiające się manią wielkości, często towarzyszące schizofrenii, chorobie afektywnej dwubiegunowej i psychozie endogennej.
  • Megalomani przeceniają swoje możliwości, przypisują sobie ponadnaturalne zdolności i nie ponoszą odpowiedzialności za własne czyny, ignorując krytykę otoczenia.
  • Zaburzenie rozwija się w 3 etapach – od prób wyróżnienia się, przez widoczne objawy, aż po odrzucenie społeczne.
  • Leczenie opiera się na psychoterapii poznawczo-behawioralnej oraz lekach uspokajających i stabilizujących nastrój przepisanych przez psychiatrę.

Megalomania – definicja. Kim jest megaloman?

Megalomania zaliczana jest do grupy zaburzeń osobowości, a objawia się manią wielkości. Nie jest sama w sobie traktowana jako jednostka chorobowa, przy czym bardzo często towarzyszy chorobom psychicznym, m. in.: schizofrenii, chorobie afektywnej dwubiegunowej (ChAD), psychozie endogennej. Zazwyczaj osoby cierpiące na manię wielkości nie widzą problemu, za to otoczenie dostrzega go bardzo wyraźnie.

Termin megalomania pochodzi od greckich słów oznaczających przesadę i szaleństwo. W praktyce oznacza mniej więcej oszukiwanie samego siebie i otoczenia. Megalomania ma związek ze zniekształconym postrzeganiem siebie, swoich możliwości czy osiągnięć. Osoby cierpiące na megalomanię są przekonane, że mogą zrobić wszystko. Tak przeceniają swoje możliwości, że dla osób postronnych ich zachowanie jest wręcz komiczne.

W psychiatrii megalomania nie jest uważana za samodzielną chorobę, ale za objaw innego stanu patologicznego związanego z zaburzeniami psychiki. Najczęściej występuje razem z innymi zaburzeniami, także z zespołem niższości i zaburzeniami paranoidalnymi. W fazie manii choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) chorzy są przekonani o swojej fantastyczności i nieograniczonych możliwościach.

Megalomania jest urojonym typem samoświadomości i zachowań osobowościowych. Oznacza to, że osoba chora jest przekonana o tym, że jest: sławna, genialna, bogata, wszechmocna. Mania wielkości jest widoczna dla osób postronnych, które mogą zwracać uwagę cierpiącemu na megalomanię, ale on tego nie zauważa, bagatelizuje problem, co najwyżej uznaje, że jest obiektem zazdrości.

Megalomania to nie cecha charakteru, chociaż czasami nazwa jest używana potocznie w odniesieniu do osób wykazujących podobne zachowania, jak np. zawyżona samoocena czy relacje z innymi ludźmi oparte na wywyższaniu się. Megalomania może pojawić się w wyniku nadużywania substancji psychoaktywnych, jednak jest to chwilowe zaburzenie (na skutek zażytej substancji i w czasie jej działania). 

Megalomania – definicja słownikowa

Słownik języka polskiego PWN definiuje megalomanię jako „przesadne przekonanie o swojej wartości”.  Należy przy tym pamiętać, że megalomania to zaburzenie, objawiające się poczuciem wyższości nad innymi. Megalomania może występować w towarzystwie niskiej oceny we własnych oczach (czyli wewnętrznych problemów i nieudolnej próby ich naprawienia) lub jednostek chorobowych, takich choroba afektywna dwubiegunowa. Nadmiernemu poczuciu wyższości towarzyszą także: brak dystansu do siebie, zachwyt nad własną osobowością, urojenia wielkościowe, przekonanie o własnej doskonałości.

Megalomania narodowa

Istnieje także pojęcie megalomanii narodowej, odnoszącej się do przekonania, że dany naród jest lepszy od innych, z powodu posiadanych cech. Przykładowo będą to znakomici przodkowie, naród wybrany przez Boga, pochodzenie od historycznych przodków. Megalomania narodowa przypisuje własnemu narodowi cechy tylko i wyłącznie pozytywne, dodatkowo wywyższając się na tle innych narodów pod każdym względem – kultury, nauki, języka itd.

Cechy megalomana

Megaloman to osoba, która cierpi na manię wielkości. Jest to szczególnie widoczne dla osób postronnych. Bardzo często chorzy stawiają sobie mocno nierealne cele, są oderwani od rzeczywistości, cechuje ich niedojrzałość emocjonalna. Bywa, że są tak przekonani o swojej wspaniałości, że nawet porażki odbierają jako sukcesy. Mają obsesję władzy i sprawczości, uważają, że potrafią i mogą zrobić wszystko.

Potocznie słowo megaloman używane jest wobec osób, które zachowują się tak, aby podkreślić ipokazać swoje osiągnięcia jako wielkie, chociaż w rzeczywistości takie nie były. Otwarcie mówią o swojej wielkości, możliwościach czy kontaktach, ale tak naprawdę mocno wyolbrzymiają. Cechy megalomanii mogą wynikać z nieśmiałości – u osób, które nie mogą poradzić sobie z nią lub u osób z niskim poczuciem własnej wartości megalomania jest zjawiskiem częstym. Osoby z takimi problemami starają się „nadrobić” pokazując otoczeniu, jak są wspaniałe, by swoje słabe strony móc zamienić w coś ich zdaniem pozytywnego.

Megalomania – objawy. Jak rozpoznać megalomana?

Megaloman a mitoman

Osoba z mitomanią wymyśla sytuacje, które nie miały miejsca, zmienia fakty, dodaje coś. Mitomania to zaburzenie psychiczne objawiające się patologicznym kłamaniem, jednak brak tu intencjonalności kłamania. Mitoman wymyśla sytuacje lub wydarzenia, jednak nie uświadamia sobie motywacji do tego zachowania. Kłamstwa nie mają też celu. Osoba kłamiąca czuje impuls, nie jest w stanie nad nim zapanować, mimo że kłamstwo po ujawnieniu może przynieść jej więcej szkody niż pożytku.

Mitoman zmyśla na temat wszystkiego i świadomie konstruuje kłamstwa na swój temat, tak aby wyjść na osobę, którą jest we własnym mniemaniu. Natomiast megaloman ma poczucie wyższości, przecenia siebie, przypisuje sobie zdolności czy władzę, której nie ma.

Mitoman przejawia cechy podobne do megalomana, ale tylko na pozór – ideą mitomanii nie jest wywyższenie się nad innych i przekonanie o własnej wyjątkowości. 

Megalomania – objawy

Łatwo rozpoznać megalomana, gdyż otwarcie manifestuje on swoje urojenia. Może np. myśleć o sobie, jako o kimś znanym i ważnym, utalentowanym itp. Otoczenie dość szybko rozpozna osobę z zaburzeniem, jakim jest mania wielkości. Z kolei przecenianie swoich możliwości może być ciężko zauważyć. Niemniej do objawów megalomanii zaliczamy:

  • urojenia dot. własnej wielkości i władzy;
  • wyolbrzymianie własnego ego;
  • przecenianie siebie i swoich umiejętności, zdolności;
  • oszukiwanie innych i siebie samego na temat swoich możliwości;
  • pragnienie chwały, bycia znanym i szanowanym;
  • przypisywanie sobie niezwykłych (ponadprzeciętnych czy nawet ponadnaturalnych) zdolności;
  • brak empatii wobec innych ludzi, częste poniżanie i umniejszanie im;
  • wykorzystywanie innych ludzi do osiągnięcia własnych korzyści;
  • częste zmiany nastroju;
  • zazdrość wobec innych osób;
  • fiksacja na swoich fantazjach: o sukcesie, o atrakcyjności, o inteligencji, o władzy;
  • chęć bycia podziwianym przez innych ludzi;
  • poczucie, że jest się wybrańcem i należność wyjątkowego traktowania.

Bardzo charakterystyczne jest poczucie bycia lepszym niż w rzeczywistości, a przy tym pojawia się brak odpowiedzialności za własne czyny, bo jeśli coś nie wyjdzie, to megaloman nie poczuwa się do odpowiedzialności. Znajduje powody czy wymówki, ale nie bierze winy na siebie. Megaloman nie ma też samokrytyki, ani nie reaguje na krytykę otoczenia, po prostu ją ignorując.

Megaloman nie myśli o tym, w jaki sposób odbierają go inni. On oszukuje także sam siebie, nie widząc nic złego w nadmiernym poczuciu wyższości nad innymi. Megaloman jest przekonany, że naprawdę jest lepszy. 

Mania wielkości może towarzyszyć także narcystycznym zaburzeniom osobowości, także wykazując negatywny wpływ na życie chorego. Każda osoba przejawiająca nadmierne poczucie wyższości nad innymi szybko zostaje wykluczona przez otoczenie. Mania wielkości jest zjawiskiem częstym u dzieci – są one przekonane o swojej nieomylności i możliwościach. Jednak z czasem zweryfikują swoje myślenie i nie jest tu potrzebna konsultacja z psychologiem. U osób dorosłych megalomanię można i trzeba leczyć. 

Przyczyny i etapy rozwoju megalomanii

Megalomania jest wywołana m.in. przez:

  • nadczynność tarczycy;
  • stwardnienie rozsiane;
  • kiłę;
  • predyspozycje genetyczne do zaburzeń psychicznych;
  • nadaktywność przekaźników serotoniny oraz noradrenaliny;
  • padaczkę;
  • stosowanie niektórych leków przeciwdepresyjnych oraz niektórych leków na malarię, a także substancji psychoaktywnych.

Może być tak, że megalomania rozwija się u osób niedojrzałych emocjonalnie lub bardzo nieśmiałych, przy czym wynika także z niskiego poczucia własnej wartości (w kontekście mechanizmu obronnego, aby uporać się z problemem, jakim jest nieśmiałość i niskie poczucie wartości).

Wyróżnia się kilka etapów rozwoju megalomanii. W początkowej fazie rozwoju zaburzenia pojawiają się ledwo zauważalne dla innych symptomy. Dopiero dalszy rozwój choroby wiąże się z wyraźniejszymi objawami, a czasem megalomania prowadzi do rozwoju depresji.

I tak wyróżnia się 3 etapy rozwoju, związane w dużej mierze z zachowaniem pacjenta:

Etap 1 – osoba z zaburzeniem próbuje się wyróżnić, wyeksponować swoją osobowość, osiągnąć to, że będzie podziwiana przez innych.

Etap 2 – choroba postępuje, jest widoczna dla otoczenia.

Etap 3 – choroba postępuje, bardzo często osoba jest odrzucana przez społeczeństwo.

Megalomania rozwija się także u osób z poczuciem wyższości, które dążą do nadmiernej perfekcji, władzy i przywództwa, zdarza się również, że jest kreowana przez rodzinę – kiedy to małemu dziecku wmawiane jest już, jak bardzo jest wyjątkowe i wspaniałe i osobie już dorosłej zostaje takie przekonanie.

Mania wielkości może znacząco utrudniać funkcjonowanie w społeczeństwie, dlatego powinno się podjąć leczenie, jednak osoba chora rzadko widzi taką potrzebę. Objawy megalomanii zauważą najszybciej osoby postronne i to one powinny skłonić chorego do leczenia lub chociażby do rozmowy z psychologiem. Próba pomocy megalomanowi może być przez niego źle odebrana, dlatego warto rozsądnie podejść do rozmowy z chorym, można samemu poradzić się psychologa, jak podjąć taką rozmowę. Każdy przypadek jest inny, więc trzeba uwzględnić wiele okoliczności.

Na czym polega leczenie megalomanii?

Megalomania może znacząco utrudniać funkcjonowanie w społeczeństwie, dlatego wymaga leczenia – teoretycznie nie leczy się samej megalomanii, ale chorobę, której towarzyszy. Skutecznym sposobem leczenia są terapia oraz stosowanie środków farmaceutycznych przy stwierdzeniu przez psychiatrę danej jednostki chorobowej.

Najczęściej wybieraną terapią w celu leczenia megalomanii jest psychoterapia poznawczo-behawioralna, psychodynamiczna, analityczna. W trakcie jej trwania chory uczy się stopniowo radzić sobie z problemem, zrozumieć jego źródło, a także panować nad sobą. W przypadku środków farmakologicznych najczęściej stosuje się leki uspokajające, przeciwlękowe, stabilizujące, rzadziej antydepresyjne. Najważniejsze, aby pomimo przyjmowania leków nie rezygnować z terapii. Przyjmowanie leków przyniesie chwilową poprawę, jednak długoterminowo zadziała psychoterapia.

Psychoterapia musi uwzględniać indywidualne cechy chorego, przyczyny megalomanii, jej etap, odbiór otoczenia i inne aspekty życia. Dlatego zawsze dobierana i prowadzona jest w sposób dopasowany do potrzeb i sytuacji chorego. Doświadczony terapeuta pomoże rozwiązać wewnętrzne problemy i pracować nad własną osobowością. Kiedy megalomania ma związek z problemem nieśmiałości i niskiej oceny (wynika z niskiego poczucia własnej wartości) to rolą terapeuty jest wesprzeć pacjenta w pracy nad sobą i uporaniem się z dokuczliwymi objawami choroby. Warto tu pamiętać, że postawienie właściwej diagnozy pozwala rozpocząć leczenie, a często niezbędne jest wdrożenie leków stabilizujących nastrój i dopiero rozpoczęcie terapii. 

W placówkach MindHealth pracują najlepsi eksperci, zarówno psychiatrzy jak i terapeuci, którzy pomogą rozwiązać każdy problem. Terapia nie jest jednak tylko dla osób, które chcą zaakceptować siebie takimi, jakie są, dla osób z problemami, czy cierpiących na depresję lub epizody psychozy czy schizofrenię. Jest dla wszystkich, którzy chcą cieszyć się dobrym samopoczuciem! Zapraszamy do umówienia wizyty.

Źródła

  • Campbell J., Hall C., Gardner L., Teorie osobowości, Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa; 2006;
  • Dike C. C., Baranoski M., Griffith E. E. H., Pathological lying revisited. Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 2005; 33(3). s. 342-349.
  • McWilliams N., Diagnoza psychoanalityczna, GWP-Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; Gdańsk; 2021;
  • Lohani S., Megalomania: a treatable mental illness, The Rising Nepal; 2021; (10).
UMÓW WIZYTĘ

Megalomania – najczęściej zadawane pytania (FAQ)


Czy megalomanię można pomylić z wysoką pewnością siebie?

Tak, można je łatwo pomylić. Różnica polega na tym, że pewność siebie opiera się na realnych umiejętnościach i osiągnięciach, podczas gdy megalomania to urojenia wielkości oderwane od rzeczywistości. Pewna siebie osoba potrafi przyjąć krytykę, megaloman ją ignoruje.


Jak reagować na bliską osobę, która wykazuje cechy megalomanii?

Unikaj bezpośredniej konfrontacji czy otwartego kwestionowania jej twierdzeń, bo może to wywołać agresję. Zamiast tego delikatnie zachęcaj do rozmowy z psychologiem, przedstawiając to jako wsparcie rozwoju osobistego. Warto wcześniej skonsultować się ze specjalistą, jak przeprowadzić taką rozmowę.


Czy megalomanię można wyleczyć całkowicie?

Rokowanie zależy od przyczyny – jeśli wynika z choroby somatycznej jak nadczynność tarczycy, leczenie podstawowej choroby może ją wyeliminować. W przypadkach psychicznych długotrwała psychoterapia prowadzi do znacznej poprawy, choć wymaga czasu i współpracy pacjenta.


Dlaczego megalomani nie chcą się leczyć?

Megalomani nie dostrzegają problemu w swoim zachowaniu – są przekonani, że naprawdę są wyjątkowi i lepsi od innych. Sugestię leczenia odbierają jako atak na swoją osobę lub przejaw zazdrości otoczenia. Ten brak wglądu w chorobę (anozognozja) to typowy objaw zaburzenia.

Szukasz dobrego psychologa? Sprawdź ofertę MindHealth:

Data dodania: 10 lipca, 2025 | Ostatnia aktualizacja:

Prezentowane informacje o charakterze medycznym powinny być traktowane jako ogólne wytyczne i nie zastępują one indywidualnej oceny lekarza w kwestii postępowania medycznego wobec każdego pacjenta. Lekarz, po dokładnym zbadaniu stanu pacjenta, ustala zakres i częstotliwość badań diagnostycznych oraz/lub procedur terapeutycznych, uwzględniając konkretne wskazania medyczne. Wszelkie decyzje medyczne są podejmowane w pełnym porozumieniu z pacjentem.

Autor artykułu

Redakcja MindHealth to specjaliści i pasjonaci zdrowia psychicznego, którzy dzielą się wiedzą na temat psychologii. Naszym celem jest wspieranie w dbaniu o zdrowie psychiczne i emocjonalną równowagę.

Zobacz wszystkie artykuły →