Problemy i zaburzenia psychiczne nastolatków

Okres dorastania jest trudny zarówno dla nastolatka, jak i dla rodzica. W tym czasie dziecko uczy się samodzielności, odpowiedzialności, ale także może popełnić wiele błędów.

W rozwiązywaniu problemów młodzieży i jej opiekunów pomagają specjaliści w Centrum Zdrowia Psychicznego MindHealth.

Młodzież doświadcza m.in. tych problemów:

Anoreksja

Anoreksja (anorexia nervosa, jadłowstręt psychiczny) to poważne zaburzenie zdrowia psychicznego. Charakteryzuje się nieprawidłowo niską masą ciała, lękiem przed przytyciem oraz nadmiernym skupieniem na sylwetce.

Uzależnienia

Uzależnienie wpływa na całe życie człowieka, niszcząc osiągnięcia zawodowe i relacje rodzinne. Nierzadko powoduje także zjawisko współuzależnienia. Uzależnić się można od wielu substancji, sytuacji i zachowań.

Samookaleczenia

Samookaleczanie wiąże się z silnym emocjami, z którymi Pacjent nie potrafi sobie poradzić sam. Autoagresja jest obserwowana najczęściej u nastolatków i młodych dorosłych, którzy samookaleczają się w wyniku stresu, presji społecznej, rodzicielskiej lub trudnych przeżyć.

Bulimia

Bulimia to zaburzenie odżywiania. Bywa łączona z jadłowstrętem psychicznym, jednak są to dwie oddzielne jednostki chorobowe o różnych objawach i sposobie leczenia. Sprawdź, co to jest bulimia, czym się przejawia i jak pomóc sobie lub bliskiej Ci osobie, która cierpi na to schorzenie.

Depresja młodzieży

W profilaktyce depresji u młodzieży najważniejszy jest czas rozpoznania problemu i zgłaszanie się po pomoc jak najszybciej, ponieważ zaburzenie może popchnąć młodego człowieka do samookaleczenia, a nawet próby samobójczej.

Dysmorfobia

Dysmorfofobia to zaburzenie psychiczne, które silnie osłabia poczucie własnej wartości. Dotyka jednej z najdelikatniejszych kwestii ludzkiej uwagi — wyglądu. Aby osoba z dysmorfofobią mogła normalnie funkcjonować, konieczna jest interwencja specjalisty.

Lęki

Istnieje wiele rodzajów fobii i lęków, które powodują duże trudności w codziennym życiu cierpiących na nie osób. Zmagasz się z jednym z nich? Zobacz, jaki jest podział zaburzeń lękowych i czy każdy odczuwany silny strach można do nich zaliczyć.

Stres

Źródłem stresu może być wszystko: życie osobiste, szkoła, praca, wakacje, wystąpienia publiczne i o wiele więcej. Nie da się go uniknąć. Czym właściwie jest stres i jak wpływa na nasz organizm, psychikę oraz zachowanie?

Problemy młodzieży

Okres dojrzewania nazywany jest okresem buntu – dorastające dziecko zaczyna sprzeciwiać się rodzicom, chce być samodzielne, ustalać własne zasady, często wytyka rodzicom ich błędy, bywa złośliwe lub nawet agresywne. W okresie dojrzewania młodemu człowiekowi towarzyszą skrajne emocje i wahania nastroju – od euforii po depresję. Ważna jest także przynależność do grupy rówieśniczej, a wszelkie problemy ze znajomymi są bardzo trudne dla dziecka. W okresie nastoletnim zaczynają się także eksperymenty z używkami, pierwszym seksem oraz sprawdzanie, na co można sobie pozwolić.

Okres dojrzewania: rola rodziców nastolatków

Dla rodziców okres dorastania dziecka również jest trudny – z nastolatkiem ciężko się rozmawia, często dochodzi do konfliktów. Młody człowiek zamyka się w sobie, chroni swoją prywatność i niechętnie odpowiada na pytania rodziców. 

Najistotniejszą grupą odniesienia stają się dla nastolatków rówieśnicy. Młodzi tworzą własną kulturę, wspólnie określają normy, wartości i styl życia. W grupie można bezpiecznie szukać kompromisów, rozwijać zainteresowania i sprawdzać granice. W ten sposób kształtuje się światopogląd młodych ludzi, dzięki relacjom rówieśniczym skupiają się też oni na aktywnościach społeczno-politycznych, życiu osobistym i budowaniu kompetencji do przyszłej pracy zawodowej.

Z jednej strony potrzebują autonomii i przestrzeni do eksperymentowania z rzeczywistością i nawiązywania bliskich relacji rówieśniczych poza rodziną, zaś z drugiej – nadal ważna jest dla nich opieka i troska ze strony rodziców.

Rozmowa z młodzieżą w wieku nastoletnim bywa dla matek i ojców trudna, ale trzeba nauczyć się słuchać i rozumieć swoje dziecko na nowo w tym trudnym okresie, a w przypadku, gdy nie jest się w stanie samodzielnie rozwiązywać problemów: poprosić o pomoc bliskich lub skorzystać z doradztwa profesjonalistów.

Jakie są najczęstsze problemy nastolatków? Lista

Zaawansowana technologia zmieniła skalę i rodzaj problemów, z jakimi borykają się młodzi ludzie, choć część z nich pozostała taka sama. Do najczęstszych problemów współczesnej młodzieży zaliczamy:

• uzależnienie od internetu, uzależnienie od telefonu, social media, gier komputerowych;
• cyberprzemoc (nękanie i zastraszanie, grożenie publikacją wizerunku, itp.);
• problemy z używkami;
• inicjacje seksualne;
• problemy w szkole, w grupie rówieśniczej;
• zaburzenia odżywiania, 
• nieradzenie sobie z presją otoczenia;
• depresja.

Problemy wychowawcze nie oznaczają od razu zaburzeń psychicznych. Jednak wystąpienie jakichkolwiek poważnych problemów z nastolatkiem powinny skłonić do konsultacji z psychologiem dla młodzieży lub psychiatrą dla nastolatków. Zbagatelizowanie objawów mogą rzutować na późniejsze życie dziecka, utrudniając mu satysfakcjonujące funkcjonowanie w społeczeństwie.

Rodzaje zaburzeń psychicznych u młodzieży

Problemy psychiczne wśród młodzieży występują dość często – ze statystyk WHO wynika, że nawet 20 proc. nastolatków cierpi na problemy psychiczne. Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób wyróżnia się następujące rodzaje zaburzeń:

• Organiczne zaburzenia psychiczne;
• Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych (alkohol, leki, narkotyki);
• Schizofrenia;
• Zaburzenia nastroju (afektywne): choroba afektywna dwubiegunowa, epizod depresyjny, zaburzenia depresyjne nawracające;
• Zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną (fobie, bóle psychogenne, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zespół stresu pourazowego, nerwica natręctw);
• Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi (np. zaburzenia odżywiania, zaburzenia snu, zaburzenia seksualne);
• Zaburzenia osobowości;
• Upośledzenie umysłowe;
• Zaburzenia rozwoju psychicznego (zaburzenia rozwoju mowy i języka, zaburzenia rozwoju umiejętności szkolnych — dysleksja, dysortografia, specyficzne zaburzenia rozwoju funkcji motorycznych (dysgrafia), całościowe zaburzenia rozwoju (autyzm);
• Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym: zaburzenia hiperkinetyczne (zespoły nadpobudliwości ruchowej), zaburzenia zachowania, mieszane zaburzenia zachowania i emocji, zaburzenia emocjonalne rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie, zaburzenia funkcjonowania społecznego rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym, tiki;

Większość zaburzeń psychicznych ujawnia się przed czternastym rokiem życia, ale nie jest to regułą. 

Objawy zaburzeń psychicznych lub problemów u nastolatka

Zaburzenia psychiczne bardzo często wynikają z nawarstwiających się problemów nastolatka i nieumiejętności radzenia sobie z nimi. Niektórych zaburzeń można uniknąć, jeśli zainterweniuje się odpowiednio wcześnie – np. jeszcze w szkole podstawowej. 

Czasem rodzice mogą podejrzewać, że dziecko ma pewne predyspozycje do różnych zachowań i emocji wynikające z charakteru. Niektóre dzieci są mniej pewne siebie, bardziej wycofane, co nie zmienia się w wieku nastoletnim. Jeśli jednak rodzic obserwuje wyraźną zmianę w zachowaniu, przewlekły smutek lub izolowanie się od rówieśników, to należy zasięgnąć porady specjalisty. Zawsze trzeba się skonsultować ze specjalistą, jeśli podejrzewa się uzależnienie – od alkoholu, tytoniu, gier komputerowych czy telefonu. Specjalista może pomóc w rozwiązaniu tego problemu, zważywszy na fakt, że mogą one wynikać np. z zaburzonej samooceny, problemów emocjonalnych lub nieradzenia sobie ze stresem.

Najczęstsze zaburzenia psychiczne u młodzieży

Zaburzenia zachowania

O zaburzeniach zachowania mówimy wtedy, kiedy nastolatek zachowuje się agresywnie, często wdaje się w bójki, zadawanie cierpienia (także zwierzętom) sprawia mu radość, niszczy przedmioty celowo, a także kłamie lub kradnie. W skrajnych przypadkach może też dojść do napadów czy podpaleń. Bardzo często problem agresji i wybuchów złości widać u młodszych uczniów – w okresie buntu doszło do eskalacji zaburzenia. 

Zaburzenia zachowania należy różnicować z zaburzeniami emocjonalnymi, ADHD, zaburzeniami psychotycznymi, chorobą afektywną dwubiegunową i PTSD — zespołem stresu pourazowego.

Zaburzenia lękowe

Zaburzenia lękowe mogą objawiać się wycofaniem się i trudnościami w relacjach, zmniejszoną aktywnością, problemami ze snem, drażliwością, a nawet dawać objawy somatyczne w postaci bólu głowy, brzucha, biegunki. 

U nastolatków diagnozuje się najczęściej zespół uogólnionego lęku, który objawia się nierealistycznym lękiem bez związku z żadną konkretną sytuacją, ciągłym napięciem. W ramach zaburzeń lękowych wyróżnia się także zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, czyli uporczywie powracające myśli lub wyobrażenia powodujące lęk i powielanie zachowań, które mają na celu zmniejszenie napięcia.  

U młodzieży może pojawić się także fobia szkolna: ostra (spowodowana silnym przeżyciem na terenie szkoły) i przewlekła (narastająca stopniowo, ale poprzedzona przykrym epizodem na terenie szkoły). 

Zaburzenia odżywiania

Anoreksja, bulimia i kompulsywne objadanie się to przykłady zaburzeń odżywiania, które mogą pojawić się w każdym wieku. U nastolatków do rozwoju zaburzeń dochodzi wtedy, kiedy masa ciała i dążenie do nierealistycznego ideału stają się centrum uwagi dziecka. Zaburzenia odżywiania są odzwierciedleniem deficytów psychicznych, np. braku pewności siebie. 

Depresja

Objawami depresji są najczęściej smutek, przygnębienie, wpadanie w złość, wrogie nastawienie, apatia, obojętność, rezygnacja z kontaktów towarzyskich, pasji, zaniechanie obowiązków, spadek energii, trudności w nauce.

Depresję łatwiej rozpoznać u starszych dzieci niż u tych młodszych – statystycznie na kliniczną depresję cierpi 1% dzieci przedszkolnych powyżej 2.-3. roku życia, 2% w grupie dzieci 6-12 lat oraz do 20% w grupie młodzieńczej.

Leczenie depresji u młodzieży, podobnie jak u dorosłych, opiera się na farmakoterapii i psychoterapii. Nie wolno zwlekać z zasięgnięciem porady specjalisty, nieleczona depresja może doprowadzić do myśli samobójczych. 

Jak leczyć zaburzenia psychiczne u młodzieży?

W zależności od stwierdzonego problemu stosuje się psychoterapię lub psychoterapię i farmakoterapię. Pierwsza wizyta u psychologa rozpoczyna się zwykle od wywiadu z rodzicem, dopiero na drugą konsultację przychodzi dziecko. Także podczas wizyty u psychiatry nastolatek  i jego opiekun usłyszy odpowiednie pytania, mające pomóc specjaliście poznać Pacjenta oraz jego problem i dojść do przyczyny zaburzenia. 

Należy pamiętać, że psycholog młodzieżowy i psychoterapeuta nie mogą wypisywać recept na leki, farmaceutyki może przepisać tylko psychiatra. 

Terapia, która jest podstawową formą leczenia zaburzeń psychicznych, wymaga czasu. Nie wystarczy chodzenie samego nastolatka do specjalisty – rodzice także powinni brać czynny udział w terapii, dowiadywać się co robić, aby pomóc dziecku. Zazwyczaj terapeuta po pierwszych dwóch-trzech wizytach przedstawia plan terapii i określa, ile spotkań będzie potrzebnych do rozwiązania problemu. 

Jak powinien zachowywać się rodzić w trakcie buntu nastolatka?

Rodzice nie powinni zwlekać z wizytą u psychologa lub psychiatry młodzieżowego i nie traktować jej jako ostateczności. W razie wystąpienia problemów lub zaburzeń szybka wizyta u specjalisty pomaga szybciej pozbyć się problemu. Co można zrobić we własnym zakresie?

• Rozmawiać z nastolatkiem i słuchać go. Nawet jeśli rodzicom problemy syna lub córki wydają się nieistotne, to wcale nie znaczy, że takie są. Dla młodego człowieka mogą być całym światem i najważniejszą rzeczą w życiu. Warto tutaj pamiętać, że problemy wynikające z dostępu do social mediów są jak najbardziej realne. Nastolatki, które napatrzą się na wyretuszowane i piękne zdjęcia gwiazd często nie potrafią zaakceptować własnego ciała. 
• Pozwolić na odrobinę swobody. Nie oznacza to całkowitej rezygnacji z kontroli nad dzieckiem i jego zainteresowaniami, ale nastolatek musi nauczyć się odpowiedzialności, a tylko dzięki podejmowaniu samodzielnych decyzji jest to możliwe.
• Zachować spokój – zawsze. Nawet jeśli syn lub córka nie są spokojni, to rodzic powinien reagować rozsądnie i bez emocji. W ten sposób daje nastolatkowi poczucie bezpieczeństwa.
• Agresja jest niedopuszczalna.
• Należy być konsekwentnym i cierpliwym – nie powinno się obiecywać czegoś, czego się  nie da. Dotyczy to nie tylko dorastającej  młodzieży, ale potomków w każdym wieku.

Ile kosztuje wizyta u psychiatry lub psychologa dla młodzieży?

Koszt wizyty stacjonarnej lub telekonsultacji z psychologiem bądź psychoterapeutą w jednej z placówek MindHealth Centrum Zdrowia Psychicznego to około 180-190 zł*, a wizyta u psychiatry z dzieckiem kosztuje 380-400 zł* (aby poznać dokładny koszt wizyty w Twoim mieście, odwiedź zakładkę Cennik). 

* Przedstawione ceny mają charakter informacyjny i nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu Art.66 par.1 Kodeksu Cywilnego.

Data dodania: 18 lipca, 2025 | Ostatnia aktualizacja: 18 lipca, 2025

Prezentowane informacje o charakterze medycznym powinny być traktowane jako ogólne wytyczne i nie zastępują one indywidualnej oceny lekarza w kwestii postępowania medycznego wobec każdego pacjenta. Lekarz, po dokładnym zbadaniu stanu pacjenta, ustala zakres i częstotliwość badań diagnostycznych oraz/lub procedur terapeutycznych, uwzględniając konkretne wskazania medyczne. Wszelkie decyzje medyczne są podejmowane w pełnym porozumieniu z pacjentem.

Autor artykułu

Redakcja MindHealth to specjaliści i pasjonaci zdrowia psychicznego, którzy dzielą się wiedzą na temat psychologii. Naszym celem jest wspieranie w dbaniu o zdrowie psychiczne i emocjonalną równowagę.

Zobacz wszystkie artykuły →