Nerwica

Nerwica jest współcześnie jednym z najczęściej spotykanych zaburzeń. Może dotykać nie tylko ludzi dorosłych, ale także dzieci i młodzież. Do najpowszechniejszych jej rodzajów należą nerwica lękowa, nerwica, natręctw, nerwica serca czy nerwica wegetatywna. Więcej informacji poniżej.

kobieta cierpiąca na nerwicę w gabinecie psychologa

Czym jest nerwica?

Nerwica jest współcześnie jednym z najczęściej spotykanych zaburzeń. Do powstania zaburzeń lękowych (w tym nerwicy) przyczynia się charakterystyczny, wszechobecny pęd oraz związany z tym stres. Nerwica może wynikać z powodu nieumiejętności radzenia sobie z sytuacjami, które stawia przed nami codzienne życie. Średnia wieku, w którym najczęściej diagnozuje się zaburzenia nerwicowe, przypada pomiędzy 17 a 19. rokiem życia, dlatego przypuszcza się, że wyzwania związane z wejściem w dorosłe życie okazują się być wymagające emocjonalnie.

Zaburzenia nerwicowe (lękowe) diagnozuje się również u dzieci, a bywa też tak, że nerwica pojawiająca się w dorosłym życiu wynika z problemów wczesnego lub późniejszego dzieciństwa. Dzieci z rodzin alkoholowych lub mające przeszłość naznaczoną przemocą fizyczną, psychiczną, w dorosłym życiu zmagają się z demonami przeszłości, a jednym z nich często jest właśnie nerwica.

Nerwica może przybierać różne formy, a przejawiać się poprzez zaburzenia lękowe oraz fobie (i często występujące z nimi ataki paniki), zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, objawy somatyczne.

Strach i lęk

U źródła nerwicy leży strach.

Strach pełni w naszym życiu bardzo ważną rolę, z pewnością pozwolił nam ewoluować i przeżyć. Uczucie to pozwala uruchomić odruchy bezwarunkowe, jak np. napięcie mięśni (które stają się gotowe do walki i ucieczki), ale także wydzielaniu kortyzolu, adrenaliny i noradrenaliny. Dzięki temu jesteśmy w stanie uciekać bądź stanąć we własnej lub czyjejś obronie, nierzadko ku własnemu zaskoczeniu.

Opisany rodzaj strachu, to ten czysto biologiczny, niezbędny do przetrwania. Czasami jednak potrafi on przybrać formę, która powoduje wiele problemów i staje się przysłowiową kulą u nogi. Zdarza się, że strach jest nieuświadomiony, a osoba będąca ofiarą fobii lub lęków podporządkowuje im całe swoje życie.

Fobia

Lęk jest odczuwany, kiedy nie istnieje lub mało prawdopodobne jest realne zagrożenie i to właśnie nieuświadomiony, długo odczuwany lęk, może przerodzić się w fobię, ale też w atak paniki.

Fobia natomiast jest niespecyficznym rodzajem lęku, który wywołują obiekty, miejsca, sytuacje lub zjawiska. Potrafi pojawić się w sytuacji, która bezpośrednio nie kojarzy się z niczym konkretnym, na przykład zaraz po przebudzeniu. Charakteryzuje się poczuciem tzw. niepokoju.

Jakie są objawy nerwicy?

Najczęściej występującymi objawami zaburzeń lękowych są:

  • niepokój,
  • uczucie napięcia,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia koncentracji,
  • nadpobudliwość,
  • nadmierne skupienie się na sobie / zamartwianie się,
  • poczucie bezradności / niedostatecznej wydolności,
  • zmęczenie itp.

Ponieważ wspominaliśmy wcześniej również o objawach somatycznych, nie sposób ich pominąć. Szczególnie że bardzo często to właśnie one powodują sugestie lekarza rodzinnego lub innego specjalisty (u którego Pacjent szuka pomocy przekonany o poważnej dolegliwości fizycznej), aby zasięgnął dodatkowej konsultacji u psychologa lub psychiatry. „Objawy z ciała” przy zaburzeniach nerwicowych są bardzo typowe, a ze względu na swój charakter budzą dodatkowy niepokój u osoby je odczuwającej.

Do objawów somatycznych zaliczyć możemy:

  • bóle brzucha i głowy,
  • ucisk, kłucie w klatce piersiowej,
  • przyspieszone bicie serca,
  • nadmierną potliwość,
  • suchość w ustach,
  • częste oddawanie moczu/stolca,
  • drżenie kończyn,
  • nadmierne odczucie zimna lub gorąca itp.

W przypadku ataku paniki, wszystkie powyższe objawy — albo tylko kilka z nich — mogą pojawić się jednocześnie, Pacjent odczuwa silny niepokój i może mieć wrażenie, że za chwilę zemdleje. Charakterystyczna też jest chwilowa „ciemność w oczach”. Po kilku/kilkunastu minutach sytuacja wraca do normy.

Nasilenie objawów wymaga zastosowania farmakologii, aby Pacjent mógł zacząć w pełni funkcjonować w społeczeństwie i wrócić ze spokojem do codziennych obowiązków. Leczenie farmakologiczne pełni tutaj funkcję pomocniczą.

Jak diagnozuje się nerwicę?

Kiedy odczuwamy objawy budzące nasz niepokój m.in.: nieregularną pracę serca, drżenie rąk, inne dolegliwości pochodzenia somatycznego, a nie widzimy jasnej przyczyny takiego stanu rzeczy, na ogół udajemy się do lekarza, gdyż jesteśmy przekonani, że dzieje się z nami coś złego. Lekarz w takim przypadku zleca szereg badań kontrolnych, a jeśli ich wyniki nie wskazują na stan chorobowy i nie budzą jego wątpliwości, może on zacząć zadawać pytania o okoliczności, w których doświadczamy nieprzyjemnych objawów, dopytywać o szczególne wydarzenia w życiu, które mogły wiązać się z nadmiernym stresem, a docelowo być może zaproponuje nam udanie się do psychologa lub psychiatry. Wizyta u specjalisty może przynieść ogromną ulgę w codziennym cierpieniu, a uświadomienie sobie dotychczas nieuświadomionej nerwicy bywa przełomem w poradzeniu sobie z tymi nieprzyjemnymi objawami.

Jakie są rodzaje nerwicy?

Wyróżniamy kilka rodzajów nerwicy. Poniżej opisaliśmy te, które występują najczęściej.

Nerwica lękowa

Osoba dotknięta tym rodzajem nerwicy odczuwa lęk, niepokój wynikający z obaw o własne zdrowie, życie, czy przewidywaniem kataklizmu. Bywa, że lęk czy niepokój pojawiają się nagle, a Pacjent ma trudność ze zdefiniowaniem, z czego mogą one wynikać i z czym konkretnie są związane. Wówczas należy dociekać przyczyny tego nieuświadomionego lęku.

Uczuciom niepokoju mogą towarzyszyć także objawy somatyczne takie jak: pocenie się, drżenie rąk, ataki paniki, biegunka, częste oddawanie moczu.

Nerwica natręctw

W przypadku nerwicy natręctw mamy do czynienia z zachowaniami i/lub myślami obsesyjno-kompulsyjnymi. Charakterystyczną ich cechą jest uporczywość i przymus powtarzania. Osoba dotknięta takim rodzajem nerwicy ma potrzebę wykonywania i powtarzania stale czynności, która przynosi pozorną ulgę, jak np. ciągłe mycie rąk czy sprzątanie. Mogą być to także uporczywe myśli, które zmuszają do powtarzania konkretnych zdań, wyrazów albo liczenia w myślach. Najczęściej występujące zaburzenia w tym rodzaju nerwicy dotyczą życia religijnego, higieny, seksualności lub zdrowia.

Nerwica serca

Temu rodzajowi nerwicy najczęściej towarzyszy lęk przed śmiercią, spowodowany dolegliwościami ze strony układu sercowo-naczyniowego, jak kołatanie serca, kłucie w klatce piersiowej, duszności, pocenie się i uderzenia gorąca, podwyższone ciśnienie i drżenie kończyn. Do takich objawów przyczynić może się także długotrwały lęk o zupełnie niejasnym podłożu. Pacjent dotknięty tym zaburzeniem najczęściej zgłasza się do kardiologa, ponieważ obawia się, że wystąpi u niego zawał serca.

Nerwica wegetatywna

Przyczyną nerwicy wegetatywnej jest długotrwały stres i napięcie, które prowadzą do rozstroju nerwowego i w rezultacie zaburzenia funkcjonowania konkretnych narządów. Najczęściej dolegliwości odczuwane są w układzie trawiennym oraz sercowo-naczyniowym. Mogą powodować owrzodzenie żołądka, problemy trawienne, nadciśnienie tętnicze i przyspieszone bicie serca.

Objawy somatyczne często powodują dodatkowy niepokój Pacjenta, dlatego ważna jest szybka pomoc i udanie się do specjalisty, który w krótkim czasie zdiagnozuje dolegliwości nerwicowe i rozpocznie proces leczenia.

Jakie rodzaje zaburzeń lękowych wyróżniamy?

Poza tymi zaburzeniami, które zostały wymienione powyżej, w przypadku nerwicy możemy zetknąć się również ze szczególnymi rodzajami zaburzeń lękowych, jakimi są fobie.

W przypadku nerwicy najczęściej spotykamy się z fobiami dotyczącymi zwierząt (pająki wiodą tu zdecydowanie prym) – jak np. arachnofobia, ale także środowiska naturalnego (agorafobia – lęk przed otwartą przestrzenią) oraz obecność innych ludzi (fobie społeczne). Spotykamy także fobie dotyczące życia codziennego, jak np. klaustrofobia oraz te dotyczące stanu zdrowia (zostały opisane w poszczególnych rodzajach nerwic).

Ich podłoże bywa dużo bardziej skomplikowane, niż przyczyna samej nerwicy. Specjalista często musi pochylić się nad fobiami ze szczególną pieczą i to im właśnie poświęcić najwięcej czasu w całym procesie leczenia. Jako przykład może posłużyć tutaj agorafobia, której nieuświadomioną przyczyną jest lęk przed urazem fizycznym.

Jak wygląda leczenie nerwicy?

Najskuteczniejszą i najczęściej podejmowaną metodą leczenia nerwic jest psychoterapia, między innymi w nurcie poznawczo-behawioralnym, czyli takim, który stosunkowo szybko pozwala dotrzeć do przyczyny powstania dolegliwości i pomóc Pacjentowi odzyskać równowagę.  

W sytuacji, gdy zaburzenia w  znacznym stopniu utrudniają Pacjentowi normalne funkcjonowanie, proponuje się zastosowanie dodatkowo leków przeciwlękowych i lub przeciwdepresyjnych, które wspomogą psychoterapię.

Autor: Magdalena Kawecka, studentka psychologii medycznej
Weryfikacja merytoryczna: Mgr Sylwia Rozbicka — psycholog, psychoterapeuta

Źródła:

Mindhealth logo