Co to jest apraksja?

Apraksja to zaburzenie neurologiczne objawiające się niezdolnością Pacjenta do wykonywania złożonych czynności ruchowych wymagających zapamiętania podstawowych umiejętności i kolejności ich wykonywania. Dotyczy to czynności nabytych, wyuczonych wcześniej. Przykłady apraksji to np.:

  • niezdolność do gestykulacji,
  • zanik umiejętności używania nożyczek czy śrubokrętu;
  • zapomnienie czynności niezbędnych do prowadzenia samochodu,
  • niezdolność do używania sztućców.

Apraksja nie ma związku z chorobą narządu ruchu, niedowładem mięśni czy ich porażeniem, ale z uszkodzeniem obszaru kory mózgowej odpowiedzialnego za świadomą realizację czynności ruchowych. Uszkodzenie to może być przejściowe lub stałe, a dojść może do niego na skutek udaru mózgu, guza mózgu, zapalenia mózgu (opryszczkowego zapalenia mózgu wywołanego wirusem HSV) lub w wyniku chorób neurodegradacyjnych, takich jak choroby Alzheimera, Parkinsona, Huntingtona, otępienia czołowo-skroniowego bądź zwyrodnienia korowo-podstawowego.

Nazwa apraksji pochodzi od greckiego słowa „praksis” oznaczającego czynność lub działanie. Po raz pierwszy zaburzenie zostało opisane przez Hugo Liepmanna. niemieckiego neurologa i psychiatrę.

Rodzaje apraksji

Wyróżnia się kilka rodzajów apraksji w zależności od objawów, jakie ona daje. Najczęściej występuje apraksja kinetyczna (ruchowa), ale występuje także oralna, czy oczna. Rodzaje apraksji i ich charakterystyka znajdują się poniżej:

  • apraksja kinetyczna (ruchowa, motoryczna) – objawami tego typu apraksji są przede wszystkim problemy z koordynacją i niezgrabność ruchowa. Pacjent z apraksją kinetyczną zdaje sobie sprawę z tego, jak powinien wykonać dany ruch, ale nie potrafi go wykonać. Schorzenie zazwyczaj rozwija się po przeciwnej stronie ciała, jak uszkodzenie w mózgu – jeśli do uszkodzenia doszło w lewej półkuli to apraksja dotyczy prawej ręki i na odwrót. Apraksja kinetyczna najczęściej pojawia się wskutek uszkodzenia okolicy przedruchowej płata czołowego półkuli dominującej;
  • apraksja mowy (oralna) pojawia się na skutek uszkodzenia struktur mózgowych związanych z ruchowymi funkcjami mowy. Objawia się problemami z ustnym artykułowaniem swoich potrzeb czy myśli. Pojawia się niespójność wypowiedzi, częste powtarzanie słów, pomijanie spółgłosek znajdujących się na początku lub na końcu wyrazu. Ten rodzaj apraksji dotyczy Pacjentów po udarze mózgu lub po operacji guza mózgu;
  • apraksja oczna - zaburzenie dotyczy głównie dzieci w wieku około roku. Powstaje ono na skutek opóźnionego dojrzewania mózgu. Apraksja oczna objawia się zaburzeniem poziomych ruchów gałek ocznych, przy czym wszystkie ruchy gałki ocznej w pionie są prawidłowe. Apraksja oczna może utrzymywać się do drugiej dekady życia Pacjenta;
  • apraksja ustno-twarzowa objawia się nieumiejętnością odtworzenia ruchów twarzy innej osoby. Pacjent nie umie na polecenie zmarszczyć czoła, oblizać warg czy pokazać języka. Apraksja ustno-twarzowa jest wynikiem niedowładu nerwów twarzowych oraz języka;
  • apraksja wyobrażeniowa występuje stosunkowo rzadko. Zaburzenie polega na tym, że Pacjent w trakcie wykonywania danej czynności zapomina, jakie ruchy powinny być wykonane w następnej kolejności. Jako przykład może posłużyć sytuacja, w której poproszono Pacjenta o zaparzenie herbaty – nastawił wodę, ale nie wie, co ma dalej zrobić. Problemem jest połączenie kilku czynności w całość. Wśród przyczyn apraksji wyobrażeniowej wymienia się uszkodzenia tkanki nerwowej w obszarze płata ciemieniowego. Dochodzi do nich w wyniku chorób zwyrodnieniowych i miażdzycy;
  • apraksja wyobrażeniowo-ruchowa (ideoruchowa) objawia się pełną świadomością u Pacjenta tego, jak wykonać czynność, ale nie jest w stanie jej wykonać, nie potrafi zrobić złożonych ruchów na polecenie. Wygląda to tak, jakby zapomniał, jak się wykonuje daną czynność. Przyczyną apraksji wyobrażeniowo-ruchowej jest uszkodzenie tylnej części płata ciemieniowego.

Niektórzy badacze wyróżniają jeszcze apraksję konstrukcyjną będąca podtypem apraksji wyobrażeniowej. Polega ona nie nieumiejętności złożenia części w całość – np. składaniu klocków lub puzzli oraz apraksja ubierania, która przejawia się dziwacznym ubiorem, niedopasowanym do siebie, często niewłaściwym. Kolejne czynności związane z ubieraniem są wykonywane błędnie – ubranie jest nie tylko niedopasowane do siebie, ale też nie pasuje np. do pogody albo okoliczności.

Apraksja mowy a afazja i dyzartria

Apraksja mowy jest spowodowana uszkodzeniem mózgu i objawia się zaburzeniem czynności ruchowych umożliwiających mówienie. Pacjent ma pełną sprawność motoryczną narządu mowy, ale popełnia błędy. Apraksja mowy bardzo rzadko występuje w postaci czystej, czyli bez innych zaburzeń mowy. Najczęściej towarzyszy jej właśnie afazja (najczęściej afazja ruchowa Broki, polegająca na upośledzeniu płynności wypowiedzi i problemach z powtarzaniem słów czy nazywaniem rzeczy), rzadziej występuje dyzartria.

Afazja to zaburzenia w komunikacji związane z deficytami językowymi, do których doszło wskutek uszkodzenia mózgu (np. po udarze). W przypadku afazji mogło dojść do zaburzeń różnych funkcji językowych, takich jak rozumienie, nazywanie, powtarzanie, pisanie i czytanie. Dyzartria to zaburzenie mowy polegające na niewłaściwej artykulacji wywołanej nieprawidłowościami w rozwoju aparatu ruchowego mowy.

Podsumowując, afazja jest zaburzeniem ośrodków decyzyjnych znajdujących się w korze mózgu, dyzartria zaś - wykonawczych (nerwy obwodowe, mięśnie).

Dziecięca apraksja mowy – jak ją rozpoznać? Kiedy występuje?

U dzieci apraksję mowy diagnozuje się stosunkowo rzadko. Objawia się ona trudnościami w mówieniu spowodowanymi nieprawidłową pracą narządów artykulacyjnych i mięśni (przy zachowaniu prawidłowej ich budowy). Przy podejrzeniu apraksji należy pamiętać, że mowa u dzieci rozwija się stopniowo, do 7. roku życia. Na tym etapie dziecko dopiero uczy się ruchów artykulacyjnych, które potem zostaną zautomatyzowane. U dziecka z apraksją nie dochodzi do zapamiętania prawidłowych ruchów artykulacyjnych.

Apraksja u dziecka może rozwinąć się z wielu przyczyn. W badaniach obrazowych nie obserwuje się różnic w budowie mózgu u dzieci zdrowych i dzieci z apraksją. Oznacza to, że prawdopodobnie przyczynę zaburzenia stanowi zakłócona współpraca mięśni i mózgu. Często apraksja oralna towarzyszy chorobom takim, jak autyzm, mózgowe porażenie dziecięce i zespół Downa oraz w przypadku uszkodzeń mózgu powstałych na skutek zaburzeń metabolicznych, chorób genetycznych i uszkodzeń mózgu.

Apraksję mowy diagnozuje się tylko u dzieci, które już mówią i popełniają niekonsekwentne błędy w trakcie mówienia. Z apraksji dziecięcej się nie wyrasta – to nieuleczalne schorzenie, ale ćwiczenia z logopedą lub neurologopedą mogą poprawić komunikację i usprawnić mowę dziecka.

apraksja. psychiatra

Diagnoza apraksji – jakie badania wykonać?

Apraksja często jest jednym z wielu objawów chorób układu nerwowego. W celu zdiagnozowania problemów układu nerwowego wykonuje się szereg badań, do których zaliczamy rezonans magnetyczny głowy, arteriografię naczyń mózgowych i tomografię komputerową głowy, które pomagają wykryć nieprawidłowości w budowie mózgu. Zalecane są także testy badające procesy poznawcze zachodzące w mózgu, na postawie których można ocenić rozległość zmian.

Do oceny apraksji często wykorzystuje się Test Badania Apraksji (opracowany przez Bostońskie Centrum Badania Afazji) oraz Niewerbalną Skalę Porozumiewania się (opracowaną przez J.C. Broda, P.M. Fitzpatrica oraz H. Goodglassa).

Leczenie apraksji: metody

Leczenie apraksji jest uzależnione od przyczyny powstania zaburzenia. Stosuje się różne metody – leczenie farmakologiczne, rehabilitację, ćwiczenia neurologopedyczne, a nawet leczenie operacyjne. Niestety nie zawsze istnieje możliwość pełnego wyleczenia Pacjenta - rokowania są zawsze ostrożne, uzależnione od kilku czynników. W wielu przypadkach apraksja ma charakter postępujący, co jest związane z postępowaniem chorób neurodegradacyjnych.

Zdiagnozowanie apraksji u Pacjenta wymaga kontaktu z psychiatrą, neurologiem, w przypadku apraksji mowy także neurologopedą oraz fizjoterapeutą. Podejmowana jest terapia polegająca na wdrażaniu różnych ćwiczeń mających na celu poprawę codziennego funkcjonowania osoby z zaburzeniami.

Pomoce dla Pacjenta

Dostępne są różne zeszyty ćwiczeń mające pomóc Pacjentom w opanowaniu zaburzeń – np. zeszyty z opisem ćwiczeń aparatu artykulacyjnego, powtarzaniem izolowanych dźwięków mowy: od sylab i wyrazów o różnym stopniu trudności do prostych zdań, a także obrazkowym przedstawieniem różnych czynność, co ma na celu przywrócenie złożonych funkcji w zakresie małej i dużej motoryki Pacjenta. Jednak ćwiczenia powinny być dobierane indywidualnie przez eksperta i zgodnie z możliwościami Pacjenta. W tym celu niezbędne będzie podjęcie leczenia u psychiatry, który po postawieniu diagnozy pokieruje osobę z zaburzeniami na właściwą terapię.

Gdzie podjąć leczenie?

W przypadku zaobserwowania nieprawidłowości w codziennym funkcjonowaniu niezbędne jest jak najszybsze podjęcie leczenia, bowiem problemy mogą z czasem przybierać na sile. W tym celu najlepiej umówić wizytę u psychiatry lub neurologa. Bardzo dobrych specjalistów w tych dziedzinach znajdziesz w placówkach Mind Health. Centrum Zdrowia Psychicznego, które znajdują się w największych polskich miastach. Zapraszamy do umówienia wizyty przez sklep internetowy lub pod ogólnopolskim numerem telefonu: 22 566 22 24.

Źródła:

  • A. Prusiński (red.), W. G. Bradley, R. B. Daroff, G. M. Fenichel, J. Jankovic, Neurologia w praktyce klinicznej. Zasady diagnostyki i postępowanie, t. 1, Lublin, 2006 r.;
  •  M. Litwin, I. Pietrzyk, Dać rzeczy słowo. Apraksja mowy, Komlogo, 2013 r.;
  •  M. Pąchalska, Neuropsychologia kliniczna. Urazy mózgu, t. 1, Warszawa, 2012 r.;
  • I. Pietrzyk, J. Seniów, Dyzartria w klinice osób dorosłych, „Neurologia po Dyplomie” 2013; s. 44-49;
  •  K. Walsh, Neuropsychologia kliniczna, Warszawa, 1997 r.
Mindhealth logo