DDA – syndrom Dorosłych Dzieci Alkoholików

DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików) to określenie bardzo często pojawiające się w artykułach, ośrodkach terapii uzależnień, książkach naukowych czy poradnikach. Co dokładnie oznacza i z jakimi trudnościami borykają się osoby pochodzące z rodzin nadużywających alkoholu? Opisujemy też, na jaką pomoc mogą liczyć w Centrum Zdrowia Psychicznego Mind Health.

Pacjentka DDA rozmawia z psychologiem

DDA: co to znaczy?

Określenie DDA odnosi się do osób, które mają doświadczenie życia i wychowywania się w rodzinie, w której przynajmniej jeden z opiekunów nadużywał alkoholu.

Warto zaznaczyć, że pojawia się kilka istotnych wątpliwości związanych z syndromem Dorosłych Dzieci Alkoholików. Przede wszystkim nie ma on swojego miejsca w żadnej klasyfikacji chorób (jak Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD czy Klasyfikacja Zaburzeń Psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego), powszechnie używanych jako baza do diagnozowania rozmaitych zaburzeń. Może to wynikać z faktu, iż istnieją wątpliwości co do jednorodności grupy osób, które wychowywały się w domu z problemem alkoholowym, niemożliwym wydaje się zatem utworzenie odrębnego zespołu, specyficznego dla wszystkich osób dorastających w rodzinach z problemem alkoholowym (Pasternak, Schier, 2014).

Drugą kwestią jest użyte w nazwie syndromu słowo „alkoholik”. Jest to określenie bardzo stygmatyzujące. Ma wydźwięk negatywny, utrwala także stereotyp kogoś, kto na własne życzenie pije, a nie jest osobą chorą. Jednak — jako że określenie DDA od lat funkcjonuje w społeczeństwie — warto się mu dokładniej przyjrzeć.

DDA: cechy charakterystyczne

Osoby wychowujące się w domu z problemem alkoholowym doświadczają różnego rodzaju trudności. Charakterystyczna dla takich domów jest nieprzewidywalność. Dziecko w zasadzie nigdy nie wie, czego się spodziewać: czy opiekun wróci z pracy trzeźwy, w jakim będzie humorze, czy będzie danego dnia zły. 

Tego rodzaju doświadczenie często kształtuje w przyszłości u tych „dorosłych dzieci” alkoholików chęć poszukiwania adrenaliny — czy to w kontekście relacji, czy też używek. Po prostu wielu osobom trudno jest znieść nieznaną im stabilizację.

Dzieci w rodzinach z problemem alkoholowym mogą przyjmować określone role, utrwalane także w dorosłości.

Role dzieci alkoholików

Za Wegscheider (źródło: Cierpiałkowska, 1992) można wskazać cztery role przyjmowane przez dzieci alkoholików. Są to podstawowe typy zachowań, które przenoszą się z dzieciństwa także na późniejsze życie, kształtując osobowość i schemat postępowania dorosłych dzieci alkoholików.

  1. Bohater rodzinny. To dziecko, które przejmuje odpowiedzialność za pozostałych członków rodziny. Trudno jest mu się angażować zabawę, odpoczynek, wydaje się być nadmiernie dojrzałe i niezwykle odporne. W dorosłości często poświęcają się dla innych, nie myśląc o sobie.
  2. Kozioł Ofiarny. Dziecko, które odwraca uwagę od rzeczywistych problemów w rodzinie (np. uzależnienia czy przemocy) i skupia na tych, które samo generuje (np. problemy w szkole). W dorosłości często kontynuuje swoje trudności z dzieciństwa (np. używki), może mieć trudność np. w dostosowywaniu się do obowiązujących norm. Często brakuje mu wiary we własne możliwości i akceptacji siebie.
  3. Dziecko we mgle. Dziecko alkoholików zachowujące się tak, jakby go nie było. Niesprawiające trudności, o nic nieproszące. W dorosłości może to prowadzić do trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu kontaktów interpersonalnych, samotności czy poczucia, że nie jest się wartym uwagi innych ludzi.
  4. Maskotka. Rozładowuje napięcia rodzinne śmiechem. Dziecko zachowuje się jak „clown” - rozbawia innych i żartuje, by znieść dystres związany z wychowywaniem się w rodzinie z problemem alkoholowym. W dorosłości taka osoba może być duszą towarzystwa, trudno jest jej jednak nawiązać trwałe relacje.

Dorosłe dzieci alkoholików: problemy

Dzieci wychowujące się w rodzinie z problemem alkoholowym często są bardzo samotne. Zdarza się, że nie przyznają się do tego, co dzieje się w ich domu, ponieważ wstydzą się tego. Może być im trudno nawiązywać relacje z innymi osobami. 

Dorosłe dzieci alkoholików często odczuwają irracjonalne poczucie winy związane z chorobą opiekuna lub opiekunów. Pojawiają się u nich myśli takie jak: „gdybym nie był taki, jaki jestem, to może ojciec by nie pił”, często podtrzymywane przez słowa rodzica, który racjonalizuje swoje nadużywanie alkoholu, mówiąc na przykład „to wszystko przez Was”. 

Tego rodzaju uczucia pozostają w DDA, towarzysząc im (często podświadomie) także w dorosłym życiu. Z tego względu osoby wychowujące się w rodzinach z problemem alkoholowym nawet wiele lat później doświadczają problemów z akceptacją siebie, wiarą we własne możliwości, niemożnością budowania stabilnych i trwałych relacji czy nazywaniem i rozpoznawaniem swoich uczuć.

Terapia DDA

Dorosłe dzieci alkoholików mierzą się z wieloma problemami, które często je przerastają: nadużywanie alkoholu, problemy w nawiązywaniu relacji czy radzeniu sobie z emocjami to poważne trudności, które przeszkadzają w codziennym funkcjonowaniu. Rozmowa z krewnymi lub przyjaciółmi nie zawsze pomaga: dzielenie się swoimi odczuciami przynosi oczywiście ulgę, jednak osoby nieznające podłoża trudności nie będą w stanie udzielić odpowiedniego wsparcia.

Pomocna w takiej sytuacji okazuje się terapia indywidualna bądź grupowa. Poradzenie sobie z trudnościami budowanymi do dzieciństwa i przepracowanie traum DDA to zadania możliwe do zrealizowania w gabinecie wspierającego specjalisty czy w grupie osób, które mają podobne doświadczenia.

Mówi się o terapii dedykowanej Dorosłym Dzieciom Alkoholików, ale tak naprawdę każda terapia może pomóc jednostce w poradzeniu sobie z bieżącymi i dawnymi problemami oraz pomóc jej w lepszym poznaniu siebie i lepszym funkcjonowaniu na co dzień. Zapraszamy na konsultacje u psychologa w Centrum Zdrowia Psychicznego Mind Health.

Mindhealth logo