Czym jest asertywność? Jak można ją rozwijać?

Człowiek asertywny: co to znaczy? Definicja asertywności

Asertywność polega na otwartym komunikowaniu własnych potrzeb, opinii i emocji bez wyrządzania szkody innym. To również umiejętność uważnego słuchania, akceptowania odmiennych punktów widzenia i znajdowania rozwiązań.  

Postawa asertywna umożliwia skuteczną współpracę z innymi przy jednoczesnym realizowaniu własnych celów, dlatego jest bardzo pożądana w życiu. 

Asertywność a uległość i agresja

Asertywność, uległość i agresja to trzy różne style komunikacji, które mają swoje korzenie w osobowości człowieka. Każdy z nich wpływa w określony sposób na nasze relacje z innymi oraz to, jak jesteśmy postrzegani w środowisku.

Osoba uległa nie potrafi wyrazić swoich potrzeb i nie walczy o własne interesy w sytuacjach konfliktowych. Uległość wiąże się z poczuciem braku wpływu, obniżoną samooceną i ryzykiem bycia wykorzystywanym przez otoczenie. Agresywny styl komunikacji cechuje się natomiast narzucaniem swojego zdania, ignorowaniem uczuć innych i przekraczaniem postawionych granic. Efektem agresji jest zwykle zaostrzenie konfliktu oraz pogorszenie relacji międzyludzkich.

Można powiedzieć, że asertywność stanowi złoty środek między uległością a agresją. Sprzyja utrzymaniu dobrych relacji społecznych i sprawia, że możliwe staje się wypracowanie rozwiązania zadowalającego wszystkie strony. 

Chcesz pracować nad asertywnością? Umów się do psychologa

Asertywność w pracy: dlaczego jest potrzebna?

W sytuacjach związanych z pracą osoba asertywna:

  • Śmiało przedstawia swoje zdanie i broni go.
  • Jest otwarta na opinie współpracowników, próbuje zrozumieć ich punkt widzenia.
  • Przyjmuje konstruktywną krytykę.
  • Szuka rozwiązań i dąży do kompromisu.
  • Podejmuje decyzje w sposób zdecydowany i konsekwentny.
  • Jasno wyznacza granice dotyczące zakresu zadań, czasu pracy czy sposobu traktowania. 

Asertywna postawa pomaga w tworzeniu dobrej atmosfery w miejscu pracy, realizowaniu celów, a w ostatecznym rozrachunku – osiąganiu sukcesów zawodowych.

Asertywność w związku

Asertywność ma ogromne znaczenie także w budowaniu zdrowej relacji romantycznej. Nic dziwnego: dobra komunikacja to w końcu fundament trwałego, szczęśliwego związku. Styl komunikacji oparty na mówieniu o swoich emocjach oraz oczekiwaniach partnerowi, słuchaniu go i dążeniu do porozumienia pozytywnie wpływa na relację i bardzo ułatwia wspólne życie.

Postawa rezygnowania z własnych potrzeb na rzecz ukochanej osoby może wydawać się części osób o łagodnym charakterze dobrym rozwiązaniem, jednak na dłuższą metę prowadzi zwykle do problemów. Umiejętność wyrażania swoich potrzeb — oczywiście w granicach rozsądku i z poszanowaniem potrzeb drugiej strony — jest potrzebna, by nie narażać się na frustrację, poczucie bycia zaniedbywanym czy nierozumianym.

Asertywność na co dzień

O asertywności warto pamiętać również podczas takich sytuacji życia codziennego, jak spotkanie z rodziną, rozmowa z sąsiadem czy innymi pacjentami czekającymi w kolejce do lekarza. Przykładem asertywnego zachowania może być wówczas odmowa niechcianej pomocy albo reakcja na naruszenie przysługujących nam praw.

W takich okolicznościach trzeba jednak pamiętać, że bycie asertywnym nie powinno nigdy łączyć się z nieuprzejmością ani agresją. Umiejętność odmawiania w sposób stanowczy, ale kulturalny jest cechą, która bardzo przydaje się w codziennym funkcjonowaniu i ułatwia załatwianie ważnych spraw.

Jak komunikuje się osoba asertywna? Przykłady wypowiedzi

Gdy czyjeś zachowanie nam nie odpowiada albo chcemy wyrazić swoją opinię lub zakomunikować decyzję, które mogą nie spodobać się rozmówcy, warto użyć np. następujących sformułowań:

  • Dziękuję za zaproszenie, ale nie czuję się na siłach, żeby przyjść / niestety mam już inne plany.
  • Kiedy nie odpowiadasz na moje wiadomości, czuję się ignorowana/y.
  • Rozumiem, że masz inną opinię, jednak chciałabym/chciałbym, żebyśmy spróbowali znaleźć kompromis.
  • Wybacz, ale ten temat jest dla mnie trudny i nie chcę o nim rozmawiać.
  • Muszę dokładnie przeanalizować sytuację, zanim podejmę decyzję. Na początku przyszłego tygodnia dam Ci jednoznaczną odpowiedź.
  • Nie czuję się komfortowo, gdy przeklinasz. Proszę, powstrzymaj się przed tym, kiedy ze mną rozmawiasz.
  • Nie jestem pewna/y, czy to właściwe podejście. Czy możesz wyjaśnić, dlaczego uważasz, że to rozwiązanie się sprawdzi?
  • Niestety dzisiaj nie mogę Ci z tym pomóc, ponieważ już zobowiązała/em się do innych zadań. Jeśli jutro nadal będziesz potrzebował wsparcia, chętnie się tym zajmę

Najważniejsze cechy asertywnych osób

Człowiek asertywny najczęściej odznacza się następującymi cechami: 

  • pewność siebie – wierzy w siebie i swoje możliwości, dzięki czemu nie obawia się przedstawiania własnego zdania, niezależnie od opinii innych;
  • samoświadomość – rozumie swoje potrzeby i emocje; uznaje, że są one tak samo ważne, jak potrzeby i emocje innych ludzi;
  • zdrowa empatia – zwraca uwagę na to, co mówi rozmówca, zadaje pytania i stara się zrozumieć jego perspektywę, nie tracąc jednak własnej;
  • rozwinięte umiejętności komunikacyjne – jest w stanie wyrazić swoje myśli w sposób bezpośredni, szczery i pełen szacunku. Odpowiednio dobiera słowa, dostosowuje ton głosu i mowę ciała do sytuacji;
  • proaktywność – nie unika trudnych rozmów; podchodzi do nich z nastawieniem na znalezienie konstruktywnego rozwiązania;
  • opanowanie – nie daje się ponieść emocjom, dzięki czemu może skutecznie negocjować i współpracować z innymi w celu osiągnięcia obopólnie korzystnych rezultatów;
  • otwartość – ochoczo przyjmuje zmiany i pomysły, a jednocześnie potrafi głośno mówić o swoich wątpliwościach i obawach.

Co daje asertywność? Korzyści w życiu osobistym i zawodowym

Asertywność w życiu to:

  • zdrowsze i bardziej harmonijne relacje z innymi;
  • mniejsze napięcie i stres;
  • zachowana równowaga emocjonalna;
  • większa skuteczność w pracy;
  • szacunek ze strony innych;
  • większe poczucie wpływu;
  • wyższe poczucie własnej wartości;
  • zadowolenie z siebie i swojego życia (osiągnięte cele, zaspokojone potrzeby).

Test: czy jesteś osobą asertywną?

Dostępnych jest wiele testów, które pozwalają dokonać samooceny pod kątem asertywności. Należy traktować je jako zabawę i sposób na lepsze poznanie siebie. Dzięki nim możemy uświadomić sobie, jakie zachowania asertywne stanowią dla nas największe wyzwanie. 

Przykładowe pytania pozwalające ocenić stopień asertywności:

  1. Czy łatwo przychodzi Ci mówienie o swoich potrzebach i oczekiwaniach wobec innych?
  2. Czy potrafisz powiedzieć „nie” w sytuacji, gdy czujesz, że coś jest dla Ciebie nieakceptowalne?
  3. Czy potrafisz wyrazić swoje zdanie, nawet gdy jest ono odmienne od zdania innych osób?
  4. Czy potrafisz radzić sobie z krytyką i negatywnymi opiniami innych?
  5. Czy prosisz o pomoc, kiedy jej potrzebujesz? 

Odpowiedź „nie” na większość z wymienionych pytań może sugerować, że masz problem z postawą asertywną. Jednak nie martw się: asertywności można się nauczyć! 

Jak ćwiczyć asertywność?

Asertywność jest umiejętnością, nad którą można pracować. Rozwija się ją przez praktykę – wykorzystuj więc każdą okazję, by wprowadzić w życie to, czego dowiedziałeś się z artykułów i książek o tej tematyce. Przy odrobinie konsekwencji taki trening asertywności z pewnością przyniesie pozytywne rezultaty. W ćwiczeniu asertywności pomocne bywają też szkolenia z komunikacji, które uczą, jak odpowiednio reagować na różne sytuacje. 

Oto kilka wskazówek, które pomogą Ci stać się bardziej asertywnym: 

  1. Określ swoje cele oraz potrzeby i kieruj się nimi.
  2. Zapytaj siebie: na czym mi zależy? Co chcę osiągnąć?
  3. Pamiętaj, że nie musisz zawsze spełniać oczekiwań innych. Masz prawo odmawiać i postępować zgodnie ze swoimi przekonaniami. Powstrzymaj się przed ciągłym przepraszaniem i niepotrzebnym tłumaczeniem się.
  4. Mów o swoich uczuciach i potrzebach, używając tzw. komunikatów JA (np. „Czuję się nieswojo, gdy…”, „Chciałbym, żebyśmy…”).
  5. Podkreślaj, że rozumiesz punkt widzenia rozmówcy. Spraw, by poczuł się wysłuchany.
  6. Utrzymuj kontakt wzrokowy z rozmówcą i używaj otwartej mowy ciała. Przemawiaj spokojnie, ale pewnie. 

Jeśli masz problemy z asertywnością, skorzystaj ze wsparcia psychologa lub psychoterapeuty. Specjalista pomoże Ci zbudować wiarę we własne możliwości i poleci dostosowane do Twojej sytuacji ćwiczenia na asertywność. 

Mindhealth logo