Mizofonia – przyczyny i leczenie nadwrażliwości na dźwięki

Najważniejsze informacje

• Mizofonia to nadwrażliwość na konkretne dźwięki z najbliższego otoczenia, dotykająca 6-20% społeczeństwa.
• Nie jest chorobą psychiczną – przyczyn upatruje się w nadaktywności układu nerwowego i nadmiernych reakcjach emocjonalnych.
• Wywołuje impulsywne reakcje: irytację, gniew, bóle głowy, a nawet wybuchy agresji przy kontakcie z drażniącymi dźwiękami.
• Jedyną skuteczną formą leczenia jest psychoterapia – nie ma leków o potwierdzonej skuteczności.

Czym jest mizofonia?

Mizofonia to inaczej nadwrażliwość słuchowa, odczuwanie irytacji, nawet przy stosunkowo cichych odgłosach, pochodzących z najbliższego otoczenia. Po raz pierwszy problem opisano w 2000 roku. Zrobiła to para audiologów – Margaret M. Jastreboff i Paweł J. Jastreboff. Szacuje się, że na mizofonię cierpi od 6 do 20% całego społeczeństwa. 

Dźwięki, które wywołują irytację, to dźwięki codzienne – mlaskanie przy jedzeniu, szuranie nogami, gwizdanie, kapanie wody z kranu, tykanie zegara, chrząkanie, chrapanie, dźwięki pralki czy zmywarki. Mogą to być odgłosy wydawane przez ludzi, zwierzęta, sprzęty użytkowe, ale pochodzą z bliskiego otoczenia. Mizofonia to nadwrażliwość nie na wszystkie dźwięki, ale na konkretne, wybrane, irytujące dla osoby cierpiącej na tę przypadłość, odgłosy.

Sama nazwa pochodzi od połączenia greckich słów – misos” (nienawiść) i „phone” (dźwięk). W wolnym tłumaczeniu to nienawiść do dźwięków.

Czy mizofonia to choroba psychiczna?

Mizofonia nie jest chorobą psychiczną, nie została uznana w klasyfikacji chorób i zaburzeń ICD. Jest to stosunkowo nowa przypadłość, nad którą wciąż trwają badania. Wiadomo, że przyczyn mizofonii należy doszukiwać się na tle psychologicznym. Osoba cierpiąca na mizofonię zaczyna unikać nieprzyjemnych dźwięków, a w przypadku takiej niemożności – odczuwa irytację. 

Nie ma także określonych dźwięków, które przeszkadzają cierpiącym na mizofonię – jest to indywidualne, ale zawsze będą to dźwięki wydawane przez najbliższe otoczenie. 

Mizofonia a fonofobia

Fonofobia to zaburzenie charakteryzujące się silnym lękiem albo złością, wywoływanymi przez określone dźwięki. W ekstremalnych przypadkach mizofonii można mówić o fonofobii – ma to miejsce zwłaszcza wtedy, kiedy u osoby z problemem irytujące dźwięki wywołują:

• obfite pocenie się,
• ataki paniki,
• palpitacje serca,
• silny stres,
• zawroty głowy,
• mdłości,
• omdlenia,
• ataki paniki.

Osoby cierpiące na fonofobię będą unikać drażniących odgłosów, wychodzić z pomieszczenia, denerwować się na ludzi odpowiedzialnych za dźwięki, wpadać w złość, a nawet mieć wybuchy agresji. Pojawia się także silny lęk przed danymi dźwiękami, który może prowadzić do nerwicy lękowej. Na fonofobię, podobnie jak i na mizofonię, nie ma lekarstwa – można skorzystać jedynie z formy pomocy jaką oferuje psychoterapia.

Przyczyny mizofonii

Przyczyny mizofonii nie zostały dotąd jednoznacznie ustalone. Początkowo łączono ją z uszkodzeniami narządu słuchu, jednak badania wykazały, że u większości osób z mizofonią słuch funkcjonuje prawidłowo i nie występują żadne choroby audiologiczne. Dźwięki z otoczenia odbierane są prawidłowo, stąd jedna z teorii zakłada, że nadwrażliwość jest skutkiem nadaktywności autonomicznego i limbicznego układu nerwowego oraz nadmiernych reakcji emocjonalnych chorego.

Istnieje pewna grupa pacjentów szczególnie narażona na rozwój mizofonii. Zaliczamy do niej osoby, które:

• mają częste i silne migreny,
• cierpią na zespół stresu pourazowego,
• mają szumy uszne,
• przebyły lub chorują na boreliozę,
• doznały urazu głowy lub kręgosłupa,
• chorują na zespół Williamsa (genetycznie uwarunkowany zespół wad wrodzonych),
• cierpią na nadwrażliwość słuchową spowodowaną zwiększoną aktywnością układu słuchowego.

Co najczęściej wywołuje mizofonię?

Dźwięki odbierane jako nieprzyjemne pochodzą z najbliższego otoczenia. Tylko pewne dźwięki wywołują objawy, nie wszystkie – dla osób postronnych będą to dźwięki neutralne, np.:

• kapanie wody z kranu,
• szum zmywarki,
• wirowanie w pralce,
• chrapanie,
• drapanie dywanu przez kota,
• płacz dziecka,
• dźwięk pisania na klawiaturze,
• odgłosy wydawane podczas jedzenia – mlaskanie, przełykanie, chrupanie,
• pociąganie nosem,
• dźwięki towarzyszące oddychaniu.

Objawy mizofonii

Osoba z mizofonią będzie czuć się rozdrażniona, zirytowana, a nawet zła, jeśli usłyszy nielubiane dźwięki. Charakterystyczne dla mizofonii jest to, że drażliwość pojawia się na samą myśl o kontakcie z bodźcem. Nadwrażliwość wpływa na jakość życia, znacząco ją obniżając, a cierpiący pacjent będzie za wszelką cenę unikał kontaktu z danymi dźwiękami – może to prowadzić do wycofania się z życia towarzyskiego, zamknięcia w domu, a nawet do wystąpienia zaburzeń lękowych. Mogą także pojawić się problemy z koncentracją oraz konflikty z ludźmi, którzy są odpowiedzialni za pojawianie się drażniących odgłosów. Osoby dotknięte mizofonią często cierpią także na fizyczne objawy w wyniku kontaktu z danym dźwiękiem, np. pojawiają się bóle głowy. Ekstremalna mizofonia może przekształcić się w fonofobię.

Opierając się na aktualnych badaniach w 2017 roku Dozier i Morrison zaproponowali takie kryteria definicyjne mizofonii:

• obecność lub oczekiwanie na bodziec wywołuje impulsywną i awersyjną reakcję somatyczną i emocjonalną, która zaczyna się irytacją lub obrzydzeniem i szybko przeradza się w gniew;
• bodziec wywołuje natychmiastowy odruch somatyczny (np. ból głowy), jednak nie jest to objaw zawsze występujący;
• umiarkowany czas trwania bodźca wywołuje ogólne fizjologiczne pobudzenie (np. przyspieszoną pracę serca);
• występują zaburzenia myślenia i regulacji emocji. Zwłaszcza u dzieci często pojawiają się wybuchy agresji, u dorosłych częściej bodziec może prowadzić do agresji słownej;
• unikanie sytuacji związanych z pojawieniem się danych dźwięków. Niemożność uniknięcia bodźca powoduje dyskomfort i stres;
•  emocje przeżywane w momencie ekspozycji na bodziec są później oceniane jako nadmierne, nieuzasadnione i nieproporcjonalne do sytuacji wywołującej stres;
• przeżywane emocje i objawy somatyczne znacznie utrudniają funkcjonowanie w społeczeństwie.

Diagnoza nadwrażliwości na dźwięki

Nie istnieje jeden uniwersalny kwestionariusz, który mógłby potwierdzić występowanie i nasilenie mizofonii. Zostały stworzone skale do oceny nasilenia objawów – Amsterdam Misophonia Scale (A-MISO-S), która jest adaptacją skali do pomiaru zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale). W jej skład wchodzi 6 pytań dotyczących:

• czasu trwania objawów w ciągu dnia,
• wpływu objawów na funkcjonowanie społeczne,
• nasilenia złości,
• starań powstrzymania impulsu,
• kontroli nad gniewem i myślami,
• czasu poświęconego na unikanie sytuacji związanych z mizofonią.

Inny kwestionariusz służący do wykrywania mizofonii to Misophonia Questionnaire – MQ. W jego skład wchodzą trzy skale:

1. Skala Objawów Mizofonii (Misophonia Symptom Scale) – jakie dźwięki wywołują objawy, czy są one wytwarzane przez ludzi, czy są pojedyncze;
2. Skala Emocji i Zachowań Związanych z Mizofonią (Misophonia Emotions and 
   Behaviours Scale);
3. Skala Nasilenia Mizofonii (Misophonia Severity Scale), również zaadaptowana z kwestionariusza do pomiaru natężenia zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych.

Mizofonię rozpoznaje się metodą diagnostyki różnicowej. Inne schorzenia, od których należy odróżnić mizofonię to zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia lękowe, choroba afektywna dwubiegunowa, hiperakuzja i fonofobia.

Wielu pacjentów z mizofonią kierowanych jest także na badania audiometrii tonalnej. Diagnoza mizofonii wymaga czasu, a także zaangażowania ze strony psychologa. 

Leczenie mizofonii

Nie ma skutecznego lekarstwa na mizofonię, żadne leki nie mają potwierdzonego działania. Jedyną formą leczenia jest terapia. W zależności od nasilenia objawów i prawdopodobnych przyczyn, stosuje się: 

• terapię poznawczo-behawioralną, 
• terapię ekspozycyjną,
• psychoterapię integratywną, 
• terapię habituacyjną.

Ostatni rodzaj terapii, czyli terapia habituacyjna, została stworzona dla pacjentów cierpiących na szumy uszne. Nazywana jest także treningiem TRT (Tinitus Retraining Therapy).

Czy mizofonię da się wyleczyć?

Mizofonia nie została sklasyfikowana na żadnej liście chorób, a do jej leczenia nie stosuje się farmakoterapii. Powodzenie leczenia wrażliwości na dźwięki zależy w dużej mierze od właściwej terapii oraz zaangażowania pacjenta. Ważny jest tu wywiad psychologa, który ustala przyczyny nadwrażliwości, sprawdza jej wpływ na codzienne funkcjonowanie, czy pacjent wycofuje się z życia społecznego, czy nie toleruje głośnych dźwięków, jakie są reakcje na dźwięki, których nie lubi. Mizofoina dotyczy grupy dźwięków z najbliższego otoczenia, ale trzeba ją różnicować z fonofobią. Psychoterapia przynosi efekty, ale trzeba na nie chwilę popracować.

Jak pracować z nadwrażliwością słuchową?

Przyczyny i objawy mizofonii mogą być różne u każdego z dotkniętych tym zaburzeniem. Mizofonia oznacza nienawiść do wybranych dźwięków, impulsywne reakcje w odpowiedzi na odgłosy, ale te reakcje będą różne, w zależności od pacjenta.

W zależności od rodzaju terapii, przyczyn i nasilenia objawów psycholog decyduje o najlepszej metodzie pomocy pacjentowi. W trakcie rozmów z psychologiem osoba z nadwrażliwością:

• uświadamia sobie wyzwalacze bodźca,
• znajduje sposób za minimalizowanie określonych dźwięków w swoim życiu,
• opracowuje technikę radzenia sobie z dźwiękami, aby zapanować nad sobą kiedy pojawiają się pierwsze objawy impulsywnej reakcji,
• uczy się tolerować określone dźwięki, zmniejszając swoją wrażliwość na nie.

Czy mizofonia jest groźna?

Mizofonia nie jest chorobą, ale wpływa na funkcjonowanie w społeczeństwie i na relacje z ludźmi. Osoba dotknięta zaburzeniem może mieć problemy w relacjach z innymi, z koncentracją w pracy, a także wycofywać się z życia towarzyskiego.

Mizofonia objawia się irytacją, gniewem, złością oraz impulsywnymi reakcjami po usłyszeniu irytujących dźwięków, a więc osoby dotknięte nadwrażliwością mogą zachowywać się inaczej. Co więcej otoczenie może nie rozumieć, że niektóre dźwięki, a nie sam hałas, wywołują takie reakcje.

Mizofonia nie jest groźna, ale mizofonik ma trudności z prawidłowym funkcjonowaniem i wykonywaniem codziennych obowiązków. 

Mizofonia – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Szukasz dobrego psychologa? Sprawdź ofertę MindHealth:

• Psycholog Białystok
• Psycholog Gdynia
• Psycholog Gdańsk
• Psycholog Katowice
• Psycholog Kraków
• Psycholog Poznań
• Psycholog Rzeszów
• Psycholog Warszawa
• Psycholog Wrocław

Data dodania: 11 września, 2023 | Ostatnia aktualizacja: 26 lutego, 2026

Prezentowane informacje o charakterze medycznym powinny być traktowane jako ogólne wytyczne i nie zastępują one indywidualnej oceny lekarza w kwestii postępowania medycznego wobec każdego pacjenta. Lekarz, po dokładnym zbadaniu stanu pacjenta, ustala zakres i częstotliwość badań diagnostycznych oraz/lub procedur terapeutycznych, uwzględniając konkretne wskazania medyczne. Wszelkie decyzje medyczne są podejmowane w pełnym porozumieniu z pacjentem.

Autor artykułu

Redakcja MindHealth to specjaliści i pasjonaci zdrowia psychicznego, którzy dzielą się wiedzą na temat psychologii. Naszym celem jest wspieranie w dbaniu o zdrowie psychiczne i emocjonalną równowagę.

Zobacz wszystkie artykuły →